Dosya

Hollanda’da Çifte Vatandaşlıkla İlgili Bilinmesi Gerekenler

01.12.2018

Hollanda çifte vatandaşlık konusunda özellikle Almanya’ya kıyasla daha liberal bir görüntü çiziyor. Yine de Hollanda’da çifte vatandaşlık, daha çok dolaylı yollarla mümkün.

Çifte vatandaşlık, Hollanda’da yaşayan Türkiye kökenlileri ilgilendiren en önemli konulardan birisi. Hollanda İstatistik Kurumu’na göre ülkede yaklaşık 290 bin Türk ve Hollanda çifte vatandaşı var. Ülkede toplam yaşayan Türkiye kökenli nüfus sayısı ise 480 bin civarında. Hollanda’ya her sene 8 bin ila 18 bin arasında kişi aile birleşimi çerçevesinde geliyor. Yani çifte vatandaş olmayan, ama bir süre sonra çifte vatandaşlık hakkına sahip olabilecek insan sayısı da zamanla artıyor.

Peki Hollanda’da Türkler için çifte vatandaşlık mümkün mü? Ve en önemlisi nasıl mümkün? Bu soruları farklı örnekler ve modeller üzerinden cevaplayalım:

Opsiyon Modeli Kapsamında Hollanda’da Çifte Vatandaşlık

Hollanda’da yaşayan Türklerin çifte vatandaş olabilmeleri için birkaç alternatif söz konusu. Bunlardan ilki “opsiyon modeli” olarak isimlendirilen model. Burada Almanya’da önceden geçerli olan “opsiyon modeli” akla gelmesin; Hollanda’da “opsiyon modeli” kişinin “çifte vatandaşlığı opsiyon edebilmesi” anlamına geliyor. Bu kapsamda Hollanda’da doğmuş bir Türk çocuğu, 18 yaşına geldiğinde opsiyon modeli kapsamında çifte vatandaş, yani hem Türk hem de Hollanda vatandaşı olabiliyor. Bunun yanında yaşla ilintili olan bir diğer çifte vatandaş olma imkanı ise 65 yaş ve üstü kişiler için geçerli. Türk vatandaşları 65 yaşına geldiklerinde başvuru yaparak çifte vatandaşlık elde etmiş olabiliyorlar. Hem 18 yaş, hem de 65 yaş sınırlamaları kapsamında çifte vatandaş olacaklar için herhangi bir dil şartı da kriter olarak aranmıyor.

Hollanda Vatandaşlığı Edinme: “Naturaliatie Procedure” ve Çifte Vatandaşlık

Hollanda’da çifte vatandaş olabilmenin ikinci yolu ise “Naturaliatie” sürecinden geçiyor; yani sonradan vatandaşlık kazanma süreci. Bu prosedüre göre eğer bir kişi 5 yıl boyunca Hollanda’da legal yollardan ikamet etmişse, kendine ait bir geliri varsa, dil ve uyum şartını yerine getirmişse, sabıkası mevcut değilse Hollanda vatandaşlığına geçiş yapabiliyor. Fakat bu durumda kişi Hollanda vatandaşlığına geçtiğinde, önceki vatandaşlığını bırakmak zorunda. Bu durumu bir örnekle açıklayalım:

Örneğin 30 yaşındaki Ali, Hollanda’ya aile birleşimi kapsamında gelmiş olsun. Ali diyelim ki 5 sene burada ikamet etti, 35 yaşında Hollanda vatandaşlığına başvurdu. 6 ay ila 1 sene arasındaki bir süreçten sonra vatandaşlık başvurusu kabul edildi. Bu kabulün ardından Ali’den, Türk vatandaşlığından çıktığına dair bir belge sunması bekleniyor. Ali, Türkiye konsolosluğuna gidip “Türk vatandaşlığından çıkarıldınız” belgesini alıp, Hollanda Göç Dairesi’ne gönderdikten sonra Hollanda vatandaşı olmuş oluyor. Bu belgeyi göndermediği takdirde Hollanda vatandaşlığı iptal ediliyor.

Bu durumda görüldüğü gibi, “Naturaliatie” sürecinde, önceki vatandaşlıktan çıkmak zorunluluğu söz konusu. Fakat bu süreçte bazı istisnalar mevcut. İşte tam da bu istisnalar sayesinde, Ali’nin önce Türk vatandaşlığından çıkıp, Hollanda vatandaşlığına geçtikten sonra yeniden Türk vatandaşlığına geçmesi mümkün. Bunu da yine Ali örneği üzerinden açıklayalım:

Örneğin Ali, yukarıda anlatılan şekilde Hollanda vatandaşlığına geçti ve Türk vatandaşlığından çıktı. Hollanda Vatandaşlık Kanunu’na göre, kişi, eşinin vatandaşlığına geçtiğinde, Hollanda vatandaşlığı iptal edilmiyor. Yani eğer Ali’nin eşi “yalnızca” Türk vatandaşı ise, Ali önce Türk vatandaşlığından çıkıp, Hollanda vatandaşlığına geçip, sonra -eşi nedeniyle- yeniden Türk vatandaşlığını elde edebiliyor. Böylece Ali, Hollanda vatandaşlığı aldıktan sonra dolaylı olarak çifte vatandaş olarak kalmış oluyor.

Bu uygulama, Hollanda’da sıkça gerçekleştiriliyor ve illegal bir durum da değil. Fakat burada bir gri alan var, ki bu alana özellikle dikkat edilmesi şart: Diyelim ki Ali’nin eşi Ayşe’nin sadece Türk vatandaşlığı yok da; çifte vatandaşlığı var. Bu durumda Ali’nin yalnızca eşinin vatandaşlığı sebebiyle Türk vatandaşlığını yeniden alması, çok pürüzsüz bir uygulama sayılmıyor. Bizim yukarıda bahsettiğimiz “eşin vatandaşlığına geçme” durumu, eşin yalnızca “tek bir vatandaşlığa” sahip olması durumunda geçerli. Eğer kişinin eşi çifte vatandaş ise bu durumun uygulanması tavsiye edilmiyor.

Diğer İstisnai Durumlar: Türkiye’de 5 Sene İkamet

Çifte vatandaşlığa geçiş için bir diğer istisnai durum da Türkiye’de 5 sene ikamet etmiş olma şartı. Hollanda vatandaşlığına geçen ve önceki vatandaşlığını da bırakan kişi, eğer 18 yaşına girmeden önce Türkiye’de en az 5 sene ikamet ettiğini kanıtlayabilirse, sonradan yeniden Türk vatandaşlığını alabiliyor.

Dolaylı Yollardan Çifte Vatandaş Olmak

Ali örneği üzerinden Hollanda’da çifte vatandaş olma sürecini yeniden özetleyelim: Türk vatandaşı olan Ali, Hollanda’da 5 sene ikamet ettikten sonra Hollanda vatandaşlığına başvurduğunda (naturaliatie prosedürü kapsamında) doğrudan “çifte vatandaş” olamıyor. Ali’nin önce Hollanda vatandaşlığına geçmesi ve Türk vatandaşlığından çıkması gerek. Bu süreçte Ali tek vatandaşlığa, yani Hollanda vatandaşlığına sahip. Ancak Türk vatandaşlığından çıktıktan sonra yukarıda sayılan dolaylı yollardan yeniden Türk vatandaşlığına girip, Ali çifte vatandaşlığa sahip olabiliyor: Bunun birinci yolu, Ali’nin eşinin “yalnızca” Türk vatandaşı olması ve eşi nedeniyle Türk vatandaşlığını da alabilmesi. İkinci yolu ise Ali’nin 18 yaşına girmeden önce 5 yıl Türkiye’de ikamet ettiğini kanıtlaması. Bu iki şarta sahipse Ali çifte vatandaş olabiliyor.

Özetle Hollanda direkt olarak çifte vatandaşlığı kabul etmiyor, ancak dolaylı yollardan, bu istisnai durumlardan faydalanabilenler için çifte vatandaşlığı kabul ediyor. Bu durumun yalnızca Türk vatandaşları için değil, diğer tüm ülke vatandaşları için de geçerli olduğunu eklemiş olalım. Tunuslu, Filipinli ya da Rus vatandaşları da tüm bu “dolaylı olarak çifte vatandaşlık” düzenlemesine tabiler. Bazı ülkelerde olduğu gibi yalnızca Türkleri etkileyen özel düzenlemeler Hollanda’da söz konusu değil.

Doğumla Hollanda Vatandaşlığı ve Çifte Vatandaşlık

Son olarak Hollanda’da çifte vatandaş olabilmenin bir diğer yolu da doğumla edinilen çifte vatandaşlık. Hollanda’da bir çocuk dünyaya geldiğinde, anne ve babasının vatandaşlık durumundan hareketle çifte vatandaş olabiliyor. Örneğin baba Hollanda, anne Türk vatandaşı ise çocuk doğumda otomatik olarak çifte vatandaşlığa geçmiş oluyor. Yine başka bir örnek vermek gerekirse: Türk bir anne ile Pakistanlı bir babanın çocukları, -eğer bu çiftten biri ya da ikisi çifte vatandaş ise-, hem Türk, hem Pakistan, hem de Hollanda vatandaşlığına sahip olabiliyorlar.

Hollanda’nın Çifte Vatandaşlığa Bakışı

Bütün bunlar incelendiğinde Hollanda’nın vatandaşlık politikasının aslında diğer ülkelere kıyasla daha liberal bir yapı çizdiğini söyleyebiliriz. Direkt düzenlemelerle çok açık bir çifte vatandaşlık politikası olmasa da, dolaylı düzenlemeler sayesinde çok yaygın bir çifte vatandaşlık uygulaması şu an yürürlükte. Mevcut düzenlemenin arkasında yatan neden ise Hollanda’nın dünya geneline yayılan vatandaşları. Hâlihazırda yüzbinlerce Hollandalı yurt dışında çalışıyor ya da çeşitli ülkelere yerleşmiş durumda. Örneğin Yeni Zelanda’da, zamanında oraya yerleşmiş 80 bine yakın Hollandalı var. Bu insanlar bu ülkelerde evlenmiş, o ülkelere yerleşmiş ve birçoğu yaşadıkları ülkelerin vatandaşlığını da almış durumda. Dolayısıyla Hollanda, sadece ülke sınırlarına işgücü göçü ile gelmiş ya da ülkeye yeni gelen yabancılara yönelik olarak değil, kendi yurt dışındaki vatandaşlarına yönelik de böyle bir açık çifte vatandaşlık politikasına sahip.

Hollanda’daki Türklerin çifte vatandaşlık eğilimleri incelendiğinde, özellikle Türkiye Cumhuriyetinin politikası büyük önem arz ediyor. Türkiye’nin yurt dışındaki vatandaşlarıyla ilgili temel politikalarından biri “yaşadığın, ikamet ettiğin ülkenin vatandaşlığını al” yönünde. Bu yalnızca ilkesel bir yönlendirme değil üstelik, aynı zamanda Türkiye kendi vatandaşlarını diğer ülkelerin vatandaşlığının alınması yönünde destekliyor da. Bunun en büyük göstergesi mavi kart uygulaması. Diyelim ki Hollanda vatandaşlığına geçen birisi, Türkiye’de mavi kartı sayesinde hak kaybına uğramıyor. Bu durum, Hollanda’daki Türk vatandaşlarının Hollanda vatandaşlığına geçmesine ivme kazandırıyor. Birçok kişi, Hollanda vatandaşı olduğunda, yani Türk vatandaşlığından çıkması durumunda Türkiye’de hak kaybına uğramayacağını bildiği için, özellikle Türkler arasında Hollanda vatandaşlığına geçişler de artmış durumda.

Peki Hollanda ve Türk vatandaşlığı arasında seçim yapmak gerekse, hangisini hangi nedenlerle tercih etmek daha mantıklı?

Hollanda Vatandaşlık Sürecini Sertleştirecek

Ekim 2017’de Hollanda’da koalisyon bir hükümet programı üzerinde anlaşmıştı. O dönem hükümet programında çifte vatandaşlığın “kaldırılacağı” ilan edilmişti. Bu tarz bir ilan şimdiye dek var olan çifte vatandaşlıkların iptal edilmesi anlamına gelmese de gelecekte çifte vatandaşlığın tamamıyla sınırlandırılması yönünde bir çabanın olduğunu görmek gerek.

Kişi eğer bir “yabancı” olarak oturum belgesiyle Hollanda’da ikamet etmek istiyorsa bunda elbette sorun olmaz; bu kişiye tanınmış bir hak. Hatta Hollanda vatandaşlığına geçmeyen bir yabancı için seçme ve seçilme hakkı dışında bir hak kısıtlaması da söz konusu değil. 5 yıl Hollanda’da ikamet eden bir yabancı, yerel seçimlerde oy da kullanabiliyor. Yani Hollanda vatandaşı olmayan bir yabancı için büyük dezavantajlar elbette söz konusu değil. Fakat bununla birlikte geçtiğimiz 15 sene içerisinde gördük ki, Vatandaşlık Kanunu sürekli değişikliklere maruz kalıyor. Oturum kartının iptali, şartlar, bütün formel çerçeve türlü değişikliklere açık ve bu yönüyle de aslında kısmen belirsiz. Bu durum, Türklerin Hollanda vatandaşlığına geçişinde önemli bir etken.

Öte yandan akılda tutulması gereken bir konu daha var: Bugün hukukun, her zaman siyaseti takip ettiğini biliyoruz. Elbette hukukun temel kazanımlarının bir anda yok olması gibi bir durum söz konusu olmaz, ama sonuç itibariyle kanunları ve hukuku kısmen siyasetçiler şekillendiriyor. Bugün Avrupa’da popülizmin yükselişine baktığımızda özellikle Yabancılar Yasası’nda daha sert kaymalar olacağını söylemek ütopik olmaz. Vatandaşlığa geçme süreçleri ve şartları şüphesiz birçok ülkede büyük ihtimalle daha da zorlaştırılacak. Tam olarak bu nedenle 5 sene Hollanda’da ikamet etmiş ve gerekli şartları yerine getirmiş bir yabancının Hollanda vatandaşlığına geçmesi mantıklı görünüyor. Özellikle Türk vatandaşları için mavi kart uygulaması nedeniyle Türk vatandaşlığını kaybetmekle birlikte mavi kart uygulaması sayesinde herhangi bir hak kaybı da olmayacağı için Hollanda vatandaşlığına geçişin Yabancılar Yasası daha da sertleşmeden düşünülmesi yapılabilecek tavsiyeler arasında yer alıyor.

Burada vatandaşlığa geçişte Hollanda’daki bürokrasinin karmaşık ve kompleks olmadığını da söyleyelim. Vatandaşlık başvurusu belediye aracılığıyla yapılıyor. Bir belge eksikliği ya da kritere uyulmaması durumunda, memurlar vatandaşı uyarıyor. Hollanda vatandaşlık açısından tam bir hukuk devleti. Objektif belirlenen kriterleri yerine getirdiğiniz sürece Hollanda vatandaşlığına geçiş konusunda bürokratik engeller çıkartılmıyor.

Öte yandan kişinin dil ve uyum testinden geçmesi, sertifika toplaması ve oluşturduğu portföylerle başvuru yapması gerekiyor. Başvuran kişinin sabıkasının olmaması vatandaşlık için temel şartlardan bir tanesi. Bazen başvurular sabıka nedeniyle reddedilebiliyor. Örneğin hırsızlık suçu 4 sene geçtikten sonra sabıka kaydından siliniyor, silinmesinin ardından vatandaşlık başvurusunu yapmak mümkün. Ama uyuşturucu gibi suçlar, sabıkadan 12 sene boyunca silinmiyor. Bu durum da Hollanda vatandaşlığına başvuru imkanını zorlaştırıyor.

Yorum yazın

İsim

E-Posta (E-posta hesabınız yayımlanmayacaktır)

Bu yazıya dair yorumunuz...

Diğer Dosya Yazıları
Fransa'da çifte vatandaşlık

Fransa’nın Çifte Vatandaşlık İle İmtihanı

Fransa’da çifte vatandaşlık senelerdir sorunsuz bir şekilde uygulanıyor. Fakat ülkede yükselen popülizm, ileride çifte vatandaşlık hakkın...
01.12.2018
ingiltere çifte vatandaşlık

İngiltere’de Brexit ve Ankara Anlaşması Gölgesinde Çifte Vatandaşlık

Birleşik Krallık Brexit müzakereleriyle buhranlı bir sürecin içerisinde. Ülkedeki Türkiye kökenlilerin Brexit ve Ankara Anlaşması gölgesin...
01.12.2018
çifte vatandaşlık

Çifte Vatandaşlığın ABC’si ve Almanya’da Çifte Vatandaşlık

Çifte vatandaşlık, azınlıklarla ilgili köklü tartışmanın ayrılmaz parçası. Batı Avrupa’da çifte vatandaşlıkla ilgili tartışmalar g...
01.12.2018
avusturya vatandaşlık

Avusturya’da Yaşayan Türkiye Kökenlilerin Yaşadığı “Vatandaşlık Krizi”

Avusturya’daki Türkiye kökenliler son birkaç senedir “çifte vatandaşlık krizi” içinde. Sürecin gelişimi ve yasal mevzuatın kısa bir öz...
01.12.2018

Belçika’da Çifte Vatandaşlık: Tartışmalar, Mevzuat ve Sayılar

Belçika’da çifte vatandaşlık mümkün. Fakat ülkede son senelerde özellikle Türklerin çifte vatandaşlığına yönelik tartışmalar dikkat...
01.12.2018
Almanya çifte vatandaşlık

“Türkiye Kökenlilere Yönelik Entegrasyon Tartışması Agresif Bir Tartışma”

Almanya’da çifte vatandaşlık çok uzunca bir süre siyasi tartışmaların merkezinde. Almanya’daki mevcut durumu ve uluslararası karşılaşt...
01.12.2018
Fransa'da çifte vatandaşlık

Fransa’da (Çifte) Vatandaşlık İçin Gereken Şartlar

Fransa’da çifte vatandaş olmak için hangi şartlara sahip olmak gerekir? Fransa’da çifte vatandaşlık düzenlemelerinin ve genel tartışmanın...
01.12.2018

“Cami ve Minare Tartışması, Kamusal Alan Hakkında Bir Tartışma”

Prof. Dr. Stefano Allievi, Avrupa’da İslam’ın kamusal alanda doğurduğu tartışmalarla ilgili çalışma yapan en önemli sosyologlardan biri....
01.11.2018