Gündem

İslam’ın Medyadaki Temsili: “My Week As A Muslim”

01.12.2017

İngiltere’de son aylarda Müslümanlarla ilgili yayınlanan iki program, İslam’ın medyadaki temsiliyle ilgili ipuçları sunuyor.

Bundan on yıl önce, Büyük Londra İdaresi adına İngiltere’nin ulusal gazetelerinde Müslümanların ve İslam’ın temsil ediliş biçimine dair bazı araştırmalar yaptım. Londra İdaresi’nin bu araştırmayı isteme nedeni, idarenin, 7 Temmuz 2005’te Londra’daki toplu taşıma terör saldırılarının ardından, Müslümanlara ve İslam’a dair haberlerin fazlasıyla olumsuz ve ön yargılı bir hâl alması ve bu durumun başkentteki toplumsal ilişkiye zarar verme noktasına gelmesiydi.

Araştırma sonuçlarına göre, İngiltere’nin ulusal gazetelerinde yer alan İslam’a dair haberlerin yüzde 90’ından fazlası olumsuz içerikteydi. Bu haberler özellikle şiddet, tehdit ve terörizm üzerine yoğunlaşmaktaydı. Bu durumun getirdiği sıkıntıların neler olduğunu, o zamanlar İngiltere İslam Cemiyeti tarafından yaptırılan bir anketin bulgularında daha net görebiliriz. Bu anket, İngiliz kamuoyunun yüzde 74’ünün “İslam hakkında hiçbir şey bilmediğini”, ancak aynı kamuoyunun yüzde 64’ünün “İslam’a dair bildikleri ne varsa bunu medyadan öğrendiğini” ortaya koyuyordu.

İki araştırma sonucu da günümüz için biraz eski olmasına rağmen İngiliz medyasında Müslümanların ve İslam’ın temsil ediliş şekli, hâlâ on yıl önce olduğu gibi tartışmalı bir konu. Bu durum, bu yıl Birleşik Krallık’ta yayımlanan, Müslümanlar ve İslam’ı konu edinen iki büyük televizyon programına gelen tepkilerden de anlaşılabiliyor.

“The State” ve “My Week As A Muslim”

İlk yapım, dört bölümlük yeni drama dizisi “The State”. BAFTA ödüllü Peter Kosminsky tarafından senaryosu yazılan dizi, iki erkek iki kadın dört İngiliz’in Daeş’e katılmaya karar verip Suriye’ye gidişini anlatıyor. İkinci yapım ise, “My Week as a Muslim” (Müslüman olarak geçirdiğim bir hafta) adlı belgesel. İzleyicilere, İngiltere’deki Müslümanların gündelik hayatına dair samimi bir bakış açısı sunmaya çalışan belgesel, beyaz bir İngiliz kadın olan Katie’ye odaklanıyor: Makyaj ve protez yardımı ile Pakistanlı imajı verilen Katie, Manchester Müslüman cemaatinin içinde bir hafta geçiriyor.

Her iki yapım da İngiltere’nin ulusal kablosuz kanallarından Channel 4’te gösterildi. “The State”, rahatsız edici olduğu kadar da ilgi uyandırıcıydı. Bana göre en zorlayıcı, fakat ilginç olan kısım üçüncü bölümdü. Bu bölümde kendilerine, henüz ergenliğe girmemiş kızlarla cinsel ilişkiye girmekte beis olmadığı söylenen bir grup erkek, köle olarak kadın satın alırken görülüyor. Burada bazı erkeklerin kendi ideolojik yorumları çerçevesinde “tecavüz”ü meşrulaştırma çabalarını izlemek hiç de kolay değil. Kosminsky ve yapım ekibinin yaklaşık 18 aylık bir araştırma sonunda yazdığı dizinin ortaya koyduğu resim oldukça gerçekçi; ayrıca günümüzde Daeş yönetimi altında hayatın nasıl olabileceği konusunda gerçeğe çok yakın bir senaryo.

Buna rağmen dizi, İngiltere’de yazılı basının şiddetli saldırılarına maruz kaldı. Bunların arasında en belirgin olanı Daily Mail’di. Gazete, dizinin 1930’lardaki Nazilerin propaganda filmlerine benzer bir propaganda aracı olduğunu iddia ediyordu. Dizide cihadın cazip gösterildiğini iddia eden gazete, dizinin Daeş’in “çok havalı bir topluluk” olduğu imajı çizdiğini öne sürüyordu. Aynı şekilde dizi, Daeş’e katılmak için gelen dört İngiliz’i çok zeki ve bilgili olarak yansıttığı için de eleştirildi. Dizide erkekler sessiz ve mülayim, kadınlarsa güçlü rollerdeydi. Bunun neden imkânsız olması gerektiği çok da anlaşılır değil. Yola çıkıp Daeş’e katılan herkesi yanlış bilgilendirilmiş olarak yaftalayıp görmezden gelmek bizim için her ne kadar kolay olsa da işin gerçeği muhtemelen öyle değil. Hatta dizi saçma bir şekilde, aktörlerin çok yakışıklı ve çekici olması sebebiyle de eleştirildi. Daeş’e katılan kişilerin neden yalnızca çirkin ve itici kişiler oldukları düşünülüyor, orası da belirsiz.

“Beyaz Kadın”ın Makyajla Esmerleşmesi

“My Week as a Muslim” yapımına yöneltilen eleştiri ise oldukça farklıydı. Gösteri, İngiliz Hava Kuvvetlerinde görev yapmış, daha önce Müslümanlardan korktuğunu itiraf eden beyaz bir İngiliz kadın olan Katie Freeman’ı merkez alıyor. Günümüz İngiltere’sinde Müslümanların yaşamının neye benzediğine dair bir fikir oluşturmak isteyen yapım ekibi, Freeman’ı tamamıyla Müslüman yaşamına sokuyor. Bir açıdan, Müslümanların gerçekten “normal” olduklarını halka göstermek için bu tür programlara ihtiyaç var. Fakat Freeman’ı bürüneceği kimlik için “esmerleştirmek” oldukça yanlış. Beyaz olmayan İngiliz Müslüman kadınların tecrübelerini anlamaya çalışmak yerine neden beyaz bir İngiliz kadının esmer bir Pakistanlı kadına dönüştürüldüğü anlaşılır değil.

Sorun da zaten “My Week as a Muslim” belgeselinin gerçekte neyle ilgili olduğunun tam olarak bilinmemesi. Belgeselin İngiliz Müslüman kadınların günlük yaşantılarında karşılaştıkları ayrımcılık, bağnazlık ve nefret söylemleriyle ilgili olduğu ifade edilebilir. Öte yandan perde gerisinde farklı planların olduğu da söylenebilir. Müslümanlardan korktuğunu itiraf eden Freeman’a odaklanan program, insanların neden Müslümanlardan korktuğunu da ön plana alıyor olabilir. Aynı şekilde Freeman’ın annesinin, kızını başörtülü gördüğünde ağlamaya başladığı sahne de ilginçtir. Kadın, başörtüsünden öyle korkuyor ki, kendi kızını başörtülü gördüğünde kızının -pek çok kişinin de düşündüğü gibi- Müslümanların ve İslam’ın İngiltere’ye, İngiliz değerlerine ve yaşam şekline oluşturduğu tehdidi somut ve en gerçek hâliyle eve getirmiş olduğunu sanıyordu. Freeman’ın farklılıklarla başa çıkmayı kastederek, “Bu, benim tek öğrenebilme yolum” sözüyle biten belgesel, eğer tek öğrenme yolu gerçekten de buysa hepimize ciddi bir tokat indiriyor demektir.

Mevcut Normlara Karşı Çıkmak

Müslümanların İngiliz medyasındaki rolü ve temsil ediliş biçimi yıllar öncesinde olduğu gibi günümüzde de tartışma konusu. Muhtemelen birçok İngiliz, Müslümanlar ve İslam hakkında bildiklerini medyadan öğreniyor. Freeman’ın annesinin, kızını başörtülü gördüğünde verdiği tepkiyi bir kenara koyarsak, İslam’a dair bilgilerini yalnızca medyadan edindiklerini söyleyenlerin günümüzdeki oranının, on yıl öncesinden daha düşük olduğunu düşünüyorum; belki de yanılıyorumdur.

Her iki yapım konusunda Channel 4 eleştirilerin odağında olsa da bu kanal İngiltere’de mevcut normlara karşı çıkmaya hazır ve istekli olan birkaç televizyon kanalından biri. Channel 4, başörtülü bir Müslüman kadının -Fatima Manji- haber bülteni sunmasına olanak tanıyan ilk kanal oldu. Manji’nin günümüzde iyi bir “Müslüman spiker” olarak değil de iyi bir “haber spikeri” olarak görülmesinin gecikmiş ama iyi bir karşı denge unsuru olduğunu da söylemeden geçmeyelim.

Yorum yazın

İsim

E-Posta (E-posta hesabınız yayımlanmayacaktır)

Bu yazıya dair yorumunuz...

Diğer Gündem Yazıları
Belçika elektroşoksuz kesim yasağı

Belçika’da Elektroşoksuz Kesim Yasağı Kurban Bayramı’nı Etkileyecek

Belçika senelerdir elektroşoksuz kesim yasağını tartışıyor. 2019'da genel elektroşoksuz kesim yasağı yürürlüğe girecek. Peki Müslüman...
19.08.2018
srebrenitsa

BM’den Sırp Cumhuriyeti Parlamentosu’nun “Srebrenitsa” Kararına Kınama

Birleşmiş Milletler (BM), Bosna Hersek'in iki entitesinden biri olan Sırp Cumhuriyeti (RS) Parlamentosu'nda, Srebrenitsa'da soykırım yapıldığın...
17.08.2018
İspanya terör anma

İspanya | Barselona’daki Terör Saldırılarının Kurbanları Anıldı

Barselona'nın merkezindeki La Rambla Caddesi'nde minibüsle düzenlenen saldırıda hayatını kaybeden 15 kişi ile ertesi gün sahil kasabası Camb...
17.08.2018
isveç afgan sığınmacı

İsveç | Sığınma Hakkı Durdurulan Afgan Göçmenlere Destek

İsveç'in başkenti Stockholm'de, Afgan göçmenlere tanınan sığınma hakkının yargı tarafından durdurulması protesto edildi.
17.08.2018
Belçika Grand Place meydanı

Belçika | Grande Place Meydanı Latin Motifli Çiçek Halıya Bezendi

Brüksel'in ünlü Grande Place meydanı, bu yıl ilk defa Latin motifleriyle bezenmiş dev çiçek halıya ev sahipliği yapıyor.
17.08.2018
türk işçi cami

Alman Patronundan Etkilendi 8 Cami Yaptırdı

Çalıştığı fabrikadaki Alman patronunun sözlerinden etkilenen Derviş Özçoban, emekli olup Türkiye'ye döndükten sonra memleketi Konya'da 8...
17.08.2018
Danimarka peçe yasağı

Danimarka | Peçeli Kadınlara Hapis Cezası Gündemde

Danimarka’da 1 Ağustos’ta yürürlüğe giren “Örtünme Yasası” kapsamında kamusal alanda yasaklanan peçe ve burka giyen kadınlara getir...
17.08.2018

İsveç Seçimleri İçin Oy Verme İşlemi Kulu’da Başladı

İsveç'te 9 Eylül'de yapılacak genel ve yerel seçimler için Konya'nın Kulu ilçesinde kurulan sandıkta oy kullanımı başladı.
17.08.2018