Portre

Ahmed Bican

01.05.2016

Yıldırım Bayezid’in Ankara’da Timur’a karşı yenilgisinden sonra Fetret Devri’ne ve İstanbul’un fethine kadar geçen zamana tanık olan Ahmed Bican, Hacı Bayram Veli’nin gölgesinde yetişen bir âlimdir.

Mutlak doğum tarihi bilinmemekle birlikte babası Salih Efendi’nin kâtipliği münasebetiyle Yazıcızade Ahmed diye anılmaktadır. Salih Efendi astroloji ilmi üzerine araştırmalarından dolayı bir süre Ankara’da hizmet vermiş ve neticesinde tamamlamış olduğu ilk Türkçe astroloji kitabı olan Şemsiyye’yi İskender b. Hacı Paşa’ya sunmuştur. Akabinde Gelibolu’ya göç etmiştir. Ahmed Bican’ın Envâru’l-Âşıkîn adlı eserinde bizzat kullandığı “Hak Teâlâ hazretleri, miskîn Ahmed-i Bîcân’ı deniz kenarında, gaziler şehri olan Gelibolu’da yarattı.” ifadesinden Gelibolu’da doğduğunu öğrenmekteyiz.

Tahsiline küçük yaşta başlayan Ahmed Bican Arapça ve Farsçayı çok iyi derecede öğrendi. Zahirî ilimlerde bir hayli yol kat eden Ahmed Bican batınî ilimlerle de iştigal etti. Özellikle Muhammediyye isimli eseriyle meşhur olan kardeşi Yazıcızade Mehmed ile birlikte ilim yolunda olup birçok eser kaleme almışlardır. Ahmed Bican’ın en meşhur eserleri Envâru’l-Âşıkîn, Acâibu’l-Mahlûkât, Dürr-i Meknûn ve Müntehâ’dır.

Kardeşi Yazıcızade Mehmed ile birlikte zamanın büyük âlimlerinden Hacı Bayram Veli hazretlerine intisap etmişlerdir. Bilvesile Hacı Bayram Veli hazretlerinin ilminden istifade eden Ahmed Bican kendi ifadesiyle mezhep olarak Hanefi, tarikat olarak ise Bayrami’dir. Bu mensubiyeti itibariyle çile çıkarmak üzere Gelibolu sahillerinde kendine bir mekân edinir. Kayalara kazınmış oyuklardan birinde kardeşi Yazıcızade Mehmed diğerinde ise kendisi nefislerini terbiye etmişlerdir. Ahmed Bican’daki Allah aşkı öyle mertebeye ulaşır ki, artık yemeden içmeden kesilir. Bununla birlikte iyice zayıflayan ve güçsüz düşen bu âlim zat cansız anlamına gelen bican lakabıyla anılmaya başlanır.

Ahmed Bican babası Salih Efendi ve kardeşi Yazıcızade Mehmed’in eserlerini Arapçadan Türkçeye tercüme etmiştir. Envâru’l-Âşıkîn adlı eseri abisi Yazıcızade Mehmed’in bir eserinin serbest çevirisidir. Acâibu’l-Mahlûkât adlı eseri de Zekeriyyâ b. Muhammed el-Kazvînî’nin kozmografya, coğrafya ve biyolojiye dair kaleme almış olduğu Arapça eserinin özeti ve serbest bir tercümesi mahiyetindedir. 18 bin âleme atfen 18 bölümden oluşan eseri Dürr-i Meknûn adlı eserinde ise dünyanın yaratılışı, bazı peygamberlerin hâlleri ve kıyamet alametleri gibi konuları ele almıştır. Eserlerinde peygamberler ve veliler tarihi, cennet ve cehennem, Hz. Muhammed (s.a.v.)’den başlamak üzere Hulefâ-i Râşidîn’in vefatları gibi konuların yanı sıra kıyamet alametleri ve bir kısım surelerin tefsirleri bulunur. Ayrıca geometri, iklimler, dağlar, denizler, şehirler gibi fen ilimleri üzerine de eserleri bulunmaktadır.

Babası Salih Efendi’nin Şemsiyye adlı eserinin tercümesi 1465 yılında tamamlanmış olması ile birlikte vefatı en erken bu tarih ile olduğu tarihçiler tarafından isabetli bulunmuştur. Dünyaya geldiği yer olan Gelibolu’da medfun bulunmaktadır.

Yorum yazın

İsim

E-Posta (E-posta hesabınız yayımlanmayacaktır)

Bu yazıya dair yorumunuz...

Diğer Portre Yazıları

Dünyayı İyileştirmek İsteyen Adam: Jean Ziegler Kimdir?

Aktivist, asi, diplomat... Jean Ziegler, Birleşmiş Milletler’in içerisinden dünyaya kafa tutan, kapitalizme “yamyam düzen” deyip ütopyanın...
04.05.2018

Hocaların Hocası: Sabahattin Zaim

“Güzel insan” yetiştirmeyi gaye edinen Sabahattin Zaim, ömrü boyunca kendi tabiriyle “fidanlar dikmiş” ve nice güzel gönlün hocası ol...
01.02.2017

Erken Kaybedilen Bir Değer: Cahit Zarifoğlu

47 yaşında hayata gözlerini yuman Cahit Zarifoğlu romanları, mektupları, şiirleri, hikâye, deneme ve çocuk kitaplarıyla kısa bir hayata büy...
01.01.2017

Çağrı Filminin Yönetmeni: Mustafa Akkâd

Hz. Peygamber’in hayatını anlatan Çağrı filmiyle dünyanın birçok farklı yerinden Müslümanların gönlünde taht kuran Mustafa Akkâd 70 y...
01.12.2016

Tarihçilerin Şeyhi: Halil İnalcık

Seçkin bir ailenin içine kapalı çocuğu olan Halil İnalcık haylazlıktan muallim mektebine gönderilmiş, edebiyattan başlamak üzere geometri v...
01.11.2016

Yardımseverliğin Yürüyen Hâli: Abdussettar Edhi

Abdussettar Edhi hayatı boyunca sosyal dayanışmayı ve insanlara yardım etmeyi âdeta yeniden tanımlayan ve eşine az rastlanmış boyutlara taşıy...
01.09.2016

Efsane Boksör: Muhammad Ali

Efsane Boksör: Muhammad Ali Baptist bir aile ferdi olarak yetişen Cassius Clay İslam ile şereflendikten sonra Muhammad Ali ismini alarak günümüz...
01.07.2016

Eşrefoğlu Abdullah Rumî

Anadolu insanında Türk-İslam kültürünün şekillenmesinde etkili olan Eşrefoğlu Abdullah Rumî sade ve kolay anlaşılır üslubuyla gönülle...
01.06.2016